ประเพณีการแต่งงาน

ประเพณีการแต่งงาน

ละคร ปลายจวัก ออกอากาศ 29 พ.ย. 62

เรื่องเล่าจากละคร

ประเพณีการแต่งงาน

เรียบเรียงโดย : จักร ปานสมัย


นอกเหนือจากการเป็นละครพีเรียด อิงประวัติศาสตร์ ที่บอกเล่าเรื่องราวของอาหารไทยไปพร้อมกับเหตุการณ์สำคัญในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ปลายจวักยังคงเป็นละครรักโรแมนติก ที่ถ่ายทอดเรื่องราวความรักระหว่างพระนางได้อย่างงดงาม หวานซึ้ง และอิ่มเอมใจไม่แพ้กับรสอาหารในเรื่อง เหตุการณ์สำคัญอีกหนึ่งเหตุการณ์ของละครเรื่องนี้ จึงเป็นงานแต่งงานระหว่างคุณเลิศกับแม่อ่อน ชวนให้เกิดการศึกษาตามมาว่าประเพณีการแต่งงานในสยามประเทศนั้นเป็นอย่างไร

คำว่า “แต่งงาน” นั้นมีคำศัพท์หรูหราดังเดิมอยู่สองคำที่จำแนกประเภทของการแต่งงานไว้


  • “วิวาหมงคล” คือการแต่งงานแล้วพาผู้หญิงมายังบ้านผู้ชาย

  • “อาวาหมงคล” คือการแต่งงานที่ผู้ชายพาตนเองไปยังบ้านผู้หญิง

ภายหลังกฎเกณฑ์เรื่องเจ้าสาวอยู่บ้านเจ้าบ่าว หรือเจ้าบ่าวอยู่บ้านเจ้าสาวเช่นนี้ ไม่ใช่เรื่องสำคัญอีกแล้ว จึงนิยมเรียกเพียงแค่ “งานวิวาห์” หรือ “งานมงคลสมรส” อย่างไรก็ตาม ธรรมเนียมการแต่งงานนั้นย่อมมีรายละเอียดปลีกย่อยที่สลับซับซ้อนอยู่ในทุกประเทศ

สำหรับประเทศไทยนั้น ในสมัยก่อนที่ไม่มีการจดทะเบียนสมรส การสมรสอย่างเป็นทางการในสมัยก่อนจึงเริ่มต้นที่ผู้ชายมาสู่ขอผู้หญิง การที่ชายหญิงจะเจอกันจึงต้องมีผู้ทำหน้าที่ “พ่อสื่อแม่ชัก” เริ่มจากการแนะนำให้พ่อแม่ฝ่ายชายได้รู้จักพ่อแม่ฝ่ายหญิง พ่อสื่อแม่ชักทำหน้าที่เชื่อมความสัมพันธ์ระหว่างบิดามารดาสองครอบครัว สานสัมพันธ์ นัดเจอกันที่วัด บ้าน หรือตามพิธีรีตองต่าง ๆ อาชีพบริษัทจัดหาคู่จึงมีมาตั้งแต่อดีตแล้ว เพียงแต่มิได้เข้าหาหนุ่มสาวโดยตรง มุ่งเน้นที่ผู้ปกครอง บ่อยครั้งก็เป็นการแต่งงานแบบคลุมถุงชน ที่กว่าเจ้าบ่าวเจ้าสาวจะได้พบกัน ได้ทำความรู้จักกันอย่างจริงจังก็เป็นช่วงคืนส่งตัวเข้าหอเลย

ตัวอย่างการทำหน้าที่พ่อสื่อแม่ชักมีให้เห็นในวรรณกรรมเรื่องสี่แผ่นดิน ของหม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช ดังเหตุการณ์ที่พ่อสื่อแม่ชักมาทูลกับเสด็จในการขอแม่พลอยให้กับคุณเปรม ก็มีการแนะนำให้เสด็จรู้ว่าคุณเปรมนั้นมีเชื้อสาย “เจ้าคุณโชฎึก” ซึ่งเปรียบได้กับเศรษฐีที่รวยเป็นอันดับต้นของประเทศในปัจจุบัน แสดงว่าคุณเปรมนั้นรวยจริง มั่งคั่ง มั่งมีจริง ๆ การแนะนำเหล่านี้ล้วนเป็นกระบวนการ หรือหน้าที่ของพ่อสื่อแม่ชัก

ครั้นเมื่อผู้ใหญ่ทั้งสองฝ่ายตกลง ก็มีการนัดพบปะกัน ดูฤกษ์งามยามดีที่จะจัดหาเถ้าแก่มาทาบทามสู่ขอฝ่ายหญิง ดูฤกษ์หมั้น นำสินสอดทองหมั้น ของหมั้นมาให้ โดยนิยมเป็นแหวน ตลอดจนจัดพิธีรดน้ำสังข์ ส่งตัวเข้าหอ ซึ่งฝ่ายชายจะต้องไปนอนเฝ้าเรือนหอเป็นระยะเวลา 7 วัน ดังที่ปรากฏในขุนช้างขุนแผน ก่อนจะแต่งงานกับนางพิม พลายแก้วก็ต้องกระทำเช่นนี้ เพื่อเป็นการทดสอบความมั่นคง ความแน่วแน่ และความจริงใจของผู้ชาย ต่อมาในระยะหลังก็ได้มีการตัดทอนพิธีการเหล่านี้ให้สั้นลง

ทั้งนี้ ยังพบการสมรสในอีกรูปแบบหนึ่ง ที่เรียกว่า “สมรสพระราชทาน” ซึ่งเป็นการให้เจ้านายช่วยหลั่งน้ำให้ในพิธีรดน้ำสังข์ ปัจจุบัน งานเลี้ยงฉลองมงคลสมรสมักนิยมจัดตามโรงแรมต่าง ๆ แต่ในสมัยก่อนจะนิยมจัดที่บ้านเจ้าสาว ขนมที่ใช้ในงานเลี้ยงจะนิยมเป็นขนมที่สื่อถึงการอยู่ครองคู่กัน เช่น ขนมกง ข้าวเหนียวถั่วดำ ปลากริมกับแชงมา การจัดอาหารสำรับเข้าคู่ ทุกสิ่งอย่างเหล่านี้ล้วนมีความหมายตามวัตถุประสงค์การจัดพิธีฉลองมงคลสมรสนั่นเอง

อย่างไรก็ตาม การเสกสมรสของพระบรมวงศานุวงศ์ก็ควรค่าแก่การศึกษา เพราะมิใช่เพียงแค่การเสกสมรสธรรมดา แต่ยังคงส่งผลต่อการสืบสันตติวงศ์ได้เช่นกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เจ้านายผู้สืบสันตติวงศ์ หรือรัชทายาท การสมรสย่อมเป็นเรื่องใหญ่ ต้องได้รับพระบรมราชานุญาต คู่สมรสจะได้รับการยกย่องให้เป็นสะใภ้หลวง บุตรโอรสที่เกิดมาก็จะได้อยู่ในลำดับสันตติวงศ์ ดังนั้น การเสกสมรสของเจ้านายจึงเป็นมากกว่าการเสกสมรส เมื่อต้องคำนึงถึงการสืบสันตติวงศ์ และการจะสืบสันตติวงศ์ได้ย่อมดูที่ลำดับเป็นสำคัญ ดังเห็นได้จากการที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงไม่มีพระราชโอรส ราชสมบัติจึงตกอยู่กับพระอนุชาอีกสายหนึ่ง นั่นคือพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 นั่นเอง จึงสรุปได้ว่าลำดับจะถูกเปลี่ยน หรือส่งต่ออีกสายหนึ่งทันที หากรัชทายาทไม่มีโอรส

การศึกษาเรื่องการแต่งงาน จึงนำมาซึ่งการฉายภาพประเพณี วิถีชีวิต ขนบธรรมเนียมต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งชนชั้นสูง เจ้านายต่าง ๆ ที่ล้วนแล้วแต่มีขนบธรรมเนียมให้ต้องประพฤติปฏิบัติ หรือสืบทอดต่อกันมา การศึกษาประเพณีการแต่งงานจึงย่อมนำพาให้ผู้ศึกษาได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์ได้ด้วยเช่นกัน และเมื่อได้รู้ประวัติศาสตร์แล้ว ย่อมสามารถอธิบายถึงปรากฏการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นได้นั่นเอง


รายการอ้างอิง

วิษณุ เครืองาม, ศาสตราจารย์กิตติคุณ, สัมภาษณ์, 19 ตุลาคม 2563.

แท็ก

ชมแบบเต็มรายการ

ชมแบบเต็มรายการ

ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 18 แพ้ท้องอีกครั้ง
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 18 แพ้ท้องอีกครั้ง
19 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 17 อาหารยาใจ
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 17 อาหารยาใจ
18 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 16 วิกฤติคลอดลูกแฝด
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 16 วิกฤติคลอดลูกแฝด
12 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 15 อาหารบำรุงครรภ์
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 15 อาหารบำรุงครรภ์
11 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 14 น้ำพริกของคนแพ้ท้อง
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 14 น้ำพริกของคนแพ้ท้อง
5 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 13 กินอย่างฝรั่ง
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 13 กินอย่างฝรั่ง
4 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 12 ส่งตัวเข้าหอ
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 12 ส่งตัวเข้าหอ
29 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 11 เสื้อแต่งงาน
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 11 เสื้อแต่งงาน
28 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 10 รักสามเส้า
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 10 รักสามเส้า
22 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 9 อาหารเสวยยามทุกข์ 2
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 9 อาหารเสวยยามทุกข์ 2
21 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 8 อาหารเสวยยามทุกข์
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 8 อาหารเสวยยามทุกข์
15 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 7 จากแนวหลังสู่แนวหน้า
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 7 จากแนวหลังสู่แนวหน้า
14 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 6 ประชันอาหารงานบวช
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 6 ประชันอาหารงานบวช
1 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 5 สู่ห้องเครื่องวังหลวง
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 5 สู่ห้องเครื่องวังหลวง
30 พ.ย. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนพิเศษ เปิดสำรับปลายจวัก
ละคร ปลายจวัก : ตอนพิเศษ เปิดสำรับปลายจวัก
10 พ.ย. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 4 ขนมต้มขาว ขนมต้มแดง
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 4 ขนมต้มขาว ขนมต้มแดง
24 พ.ย. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 3 ลูกสาวสองรส
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 3 ลูกสาวสองรส
23 พ.ย. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 2 ศึกปลายจวัก
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 2 ศึกปลายจวัก
17 พ.ย. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 1 ของเผ็ดจากเมืองคอน
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 1 ของเผ็ดจากเมืองคอน
16 พ.ย. 62

ชมคลิปย่อย

ชมคลิปย่อย

ประโยชน์จากเนื้อน่องลาย
ประโยชน์จากเนื้อน่องลาย
15 ธ.ค. 62
เมื่อยายฟักไม่ไว้ใจแม่วาด
เมื่อยายฟักไม่ไว้ใจแม่วาด
15 ธ.ค. 62
แกงอ่อมกบ รสแซบอีหลี
แกงอ่อมกบ รสแซบอีหลี
14 ธ.ค. 62
"พริกกับเกลือ" หรือว่า "พลิกกับเกลือ" ?
"พริกกับเกลือ" หรือว่า "พลิกกับเกลือ" ?
14 ธ.ค. 62
ข้าวตังทรงเครื่อง
ข้าวตังทรงเครื่อง
14 ธ.ค. 62
แกงผักหวานใส่ไข่มดแดง
แกงผักหวานใส่ไข่มดแดง
14 ธ.ค. 62
​ผัดหมี่กรอบ
​ผัดหมี่กรอบ
1 ธ.ค. 62
​พืชผักรสเปรี้ยว ไม่ได้มีแค่มะนาว
​พืชผักรสเปรี้ยว ไม่ได้มีแค่มะนาว
1 ธ.ค. 62
​เคล็ดลับผัดหมูหวานให้อร่อย
​เคล็ดลับผัดหมูหวานให้อร่อย
30 พ.ย. 62
​ทอดปลาทูอย่างไรให้น่ากิน
​ทอดปลาทูอย่างไรให้น่ากิน
30 พ.ย. 62
สูตรยาสมุนไพร แก้ไข้ป่า ไล่เหงื่อ ชุ่มคอ
สูตรยาสมุนไพร แก้ไข้ป่า ไล่เหงื่อ ชุ่มคอ
24 พ.ย. 62
น้ำพริกผัด
น้ำพริกผัด
24 พ.ย. 62
ขนมต้มขาว ขนมต้มแดง
ขนมต้มขาว ขนมต้มแดง
24 พ.ย. 62
หอมเปราะ หรือ เปราะหอม?
หอมเปราะ หรือ เปราะหอม?
24 พ.ย. 62
แกงกะทิสายบัวปลาทู
แกงกะทิสายบัวปลาทู
23 พ.ย. 62
ควักพุงปลาทู หมักไว้ปรุงอาหาร
ควักพุงปลาทู หมักไว้ปรุงอาหาร
23 พ.ย. 62
แกงไตปลา
แกงไตปลา
23 พ.ย. 62
ปลาทูสด สังเกตอย่างไร
ปลาทูสด สังเกตอย่างไร
23 พ.ย. 62
[MV] ​เพลงปลายจวัก (เพลงประกอบละครเรื่อง ปลายจวัก)
[MV] ​เพลงปลายจวัก (เพลงประกอบละครเรื่อง ปลายจวัก)
23 พ.ย. 62
กลับขึ้นด้านบน