ผลกระทบจากการเลิกทาส

ผลกระทบจากการเลิกทาส

ละคร ปลายจวัก ออกอากาศ 16 พ.ย. 62

เรื่องเล่าจากละคร

ผลกระทบจากการเลิกทาส

เรียบเรียงโดย : จักร ปานสมัย

การเลิกทาส สำเร็จในสยามประเทศสำเร็จลุล่วงโดยดีในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สำหรับทาสอย่างยายพัด หรือนางหนุ่ย ในละครเรื่องปลายจวัก จะเลิกทาส หรือไม่เลิกทาส ชีวิตของทั้งสองก็ยังคงดีดังเดิม เพราะเมื่อครั้งเป็นทาสก็ได้นายที่ดีอย่างคุณนายช้อยและคุณทองสำลี แต่สำหรับทาสคนอื่น ๆ ที่มีนายผู้ไร้ซึ่งความยุติธรรม ก็คงเป็นโชคดีมหาศาลกับพวกเขา กระแสในเรื่องการเลิกทาสนี้เกิดขึ้นมาตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ผ่านการรับรู้ข่าวสารจากโลกภายนอก เช่น การเลิกทาสในสหรัฐอเมริกาโดยอับราฮัม ลินคอล์น เป็นผู้ปลดปล่อยทาสทั้งปวงให้เป็นไท รวมทั้งการที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงเล่าเรียนภาษาอังกฤษจากแหม่มแอนนา จึงได้รับแนวคิดเรื่องการเลิกทาสจากแหม่มผู้นี้ด้วยเช่นกัน นี่จึงกลายเป็นพระราชปณิธานอันยิ่งใหญ่ของพระองค์

สาเหตุใหญ่ ๆ แห่งการเลิกทาสนั้น นอกจากพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวจะทรงมีพระราชประสงค์ให้คนไทยมีศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์เท่าเทียมกันแล้ว ยังมีเหตุผลอื่นที่สำคัญคือการเปลี่ยนสยามประเทศให้เท่าทันอารยประเทศ ประเทศมหาอำนาจจะได้ไม่หาเหตุมาล่าอาณานิคมสยามได้ รวมทั้งเหตุผลทางเศรษฐกิจที่ต้องการแรงงานเสรีเพิ่มขึ้นอันเกิดจากสนธิสัญญาเบาว์ริง และสอดคล้องกับระบบการขยายงานของระบบบริหารราชการสมัยใหม่ที่กำลังเกิดขึ้น

ดังนั้น ทันทีที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสวยราชสมบัติเมื่อมีพระชนมายุ 20 พรรษา ก็ทรงมีพระราชดำริที่จะเลิกทาสโดยปรึกษากับสภาที่ปรึกษาราชการแผ่นดิน ซึ่งเป็นผู้หลักผู้ใหญ่คนสำคัญในสมัยนั้นจากการประชุมปรึกษาถึงเรื่องพระราชปรารภแห่งพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวถึงการเลิกทาส เพราะทั้งพระองค์และข้าราชการผู้ใหญ่ทั้งปวงล้วนตระหนักเช่นเดียวกันว่าการเลิกทาสนั้นถือเป็นเรื่องที่ยิ่งใหญ่ ต้องใช้เวลานานพอสมควร และกระทำด้วยวิธีอันละมุนละม่อม ใช้กุศโลบายในการผ่อนสั้นผ่อนยาว เพราะจากการศึกษาการเลิกทาสในสหรัฐอเมริกา ซึ่งเป็นการกระทำอย่างบุ่มบ่ามกะทันหัน จึงเป็นชนวนแห่งการอุบัติสงครามกลางเมืองขึ้นระหว่างฝ่ายเหนือกับฝ่ายใต้ การรบราฆ่าฟันกันเองของสหรัฐอเมริกาในครั้งนั้นทำให้เสียเลือดและเกิดความสูญเสียอย่างมหาศาลตามมา

ผลแห่งพระราชอุตสาหะและพระราชหฤทัยเย็นที่รอเวลาอันเหมาะสม ในที่สุดพระราโชบายการเลิกทาสของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ก็ได้รับการสนับสนุนมากขึ้นตามลำดับ และในที่สุดก็ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตราพระราชบัญญัติทาส บังคับใช้ในราชอาณาจักรตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน 2448 เป็นต้นไป ความสำคัญในพระราชบัญญัติดังกล่าวมีดังต่อไปนี้


  1. ยกเลิกพิกัดเกษียณอายุทาส ให้บรรดาลูกทาสเป็นไทยทั้งหมด ผู้ที่เป็นทาสอยู่ให้ลดค่าตัวลงเดือนละ 4 บาทจนกว่าจะหมด ถ้ามีการเปลี่ยนนายเงิน ห้ามเพิ่มค่าตัวขึ้นอีก

  2. ห้ามซื้อขายทาสอีกต่อไป ผู้ฝ่าฝืนจะต้องรับโทษทางอาญา

  3. ประกาศใช้ประมวลกฎหมายอาญา ร.ศ.127 กำหนดโทษการซื้อขายทาสว่าเป็นความผิดต้องจำคุกตั้งแต่ 1 ปี ถึง 7 ปี และปรับตั้งแต่ 100 บาท ถึง 1,000 บาท กฎหมายนี้จึงช่วยให้ทาสลดน้อยลงและหมดไปอย่างรวดเร็ว

เมื่อทรงไม่โปรดให้เกิดโศกนาฏกรรมเช่นนี้กับพสกนิกรชาวสยาม ด้วยพระราชหฤทัยอันแน่วแน่และพระราชอุตสาหะของพระองค์ จึงต้องใช้เวลาถึง 30 ปี กว่าทาสคนสุดท้ายจะได้รับการปลดปล่อยและจบสิ้นการมีทาสในสยามประเทศสมตามพระราชปณิธานที่ได้ทรงตั้งไว้ ไม่มีการต่อต้าน หรือเกิดสงคราม เพราะทุกฝ่ายต่างได้เตรียมตัวในเรื่องนี้มาเป็นอย่างดี ทั้งนายที่กำลังจะขาดทาสก็ต้องเตรียมตัว ทั้งทาสที่กำลังจะเป็นไทก็ต้องเตรียมตัว หากเปรียบการเลิกทาสในสยามประเทศเป็นชัยชนะแห่งสยามก็ถือเป็นชัยชนะอันยิ่งใหญ่ที่ไม่ต้องทำการรบราฆ่าฟัน หรือสูญเสียเลือดเนื้อใด ๆ ทั้งสิ้น

ผลกระทบจากการเลิกทาสจึงเป็นไปในทิศทางที่ดีสมดังพระราชหฤทัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นเรื่องน่าแปลกและน่าอัศจรรย์ใจคือเมื่อหลังจากการเลิกทาสในสยามประเทศ ทาสก็กลืนหายไปจากสังคม เพราะเมื่อผ่านไปหลายสิบปี ไม่มีการรับรู้ว่าประชาชนคนใดมีบรรพบุรุษเป็นทาส ต่างจากบางประเทศ เช่น ประเทศญี่ปุ่น ที่มีการเรียกกลุ่มคนที่เป็นทาส หรือมีบรรพบุรุษเป็นทาสว่า “เอตะฮินิง” ซึ่งแปลตามรากศัพท์ได้ว่า คนที่ไม่ใช่คน อันหมายถึงคนชั้นต่ำ หรือนอกชนชั้น แม้ประเทศญี่ปุ่นจะเลิกทาสตั้งแต่ยุคเมจิ แต่ในสมัยหลังพวกที่มีเชื้อสายเอตะฮินิงก็ยังไม่ได้รับการยอมรับอยู่ดี ผู้คนตะขิดตะขวงว่าคนเหล่านี้มีบรรพบุรุษเป็นทาส ไปสมัครที่ใดก็ล้วนน่ารังเกียจ

ขณะที่ในประเทศไทย เมื่อไม่สามารถสืบต้นตอได้ว่าครอบครัวใดมีบรรพบุรุษเป็นทาสมาก่อน ทาสจึงหายไปจากสังคมไทยอย่างน่าอัศจรรย์ใจ พระราชกรณียกิจในครั้งนี้ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือพระพุทธเจ้าหลวง จึงถือได้ว่าสำเร็จลุล่วงโดยดี ไม่มีปัญหาใดเกิดขึ้นตามมา ทาสหายไปจากบ้านเมือง ทุกคนล้วนเป็นอิสระกันถ้วนหน้า

ถึงแม้ว่าทาสจะหายไปจากสังคมไทยผ่านการปลดปล่อย หรือการเลิกทาสตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 5 แล้ว แต่เมื่อพิจารณาจากความหมายของคำว่า “ทาส” ในพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน ได้ให้อีกความหมายหนึ่งไว้คือ

“ผู้ที่ยอมตนให้ตกอยู่ในอำนาจของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง
ในด้านดีที่น่าเลื่อมใสศรัทธา เช่น ทาสความรู้
แต่ที่น่าแปลกคือในด้านร้ายอย่าง ทาสน้ำเงิน, ทาสน้ำเมา หรือ ทาสยาเสพติด
เหตุใดคนเราจึงยอมได้ถึงเพียงนั้น ทั้งที่ทาสก็ถูกปลดปล่อยไปร่วมร้อยปีแล้ว ?

รายการอ้างอิง


  • ธิดา สาระยา. (2561). พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ-เจ้าแผ่นดินสยาม. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.

  • ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์.

  • วัฒน์ระวี (นามแฝง). (2552). แผ่นดินพระพุทธเจ้าหลวง กับความทรงจำแห่งรัชสมัย. กรุงเทพฯ: แสงดาว.

  • วิชัย ศรีคำ, ศาสตราจารย์. สัมภาษณ์, 27 กุมภาพันธ์ 2563.

  • วุฒิชัย มูลศิลป์, รองศาสตราจารย์. สัมภาษณ์, 13 กุมภาพันธ์ 2563.

  • ส.พลายน้อย (นามแฝง). (2553). พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวฯ พระปิยมหาราช. กรุงเทพฯ: พิมพ์คำสำนักพิมพ์.

แท็ก

ชมแบบเต็มรายการ

ชมแบบเต็มรายการ

ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 18 แพ้ท้องอีกครั้ง
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 18 แพ้ท้องอีกครั้ง
19 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 17 อาหารยาใจ
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 17 อาหารยาใจ
18 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 16 วิกฤติคลอดลูกแฝด
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 16 วิกฤติคลอดลูกแฝด
12 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 15 อาหารบำรุงครรภ์
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 15 อาหารบำรุงครรภ์
11 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 14 น้ำพริกของคนแพ้ท้อง
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 14 น้ำพริกของคนแพ้ท้อง
5 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 13 กินอย่างฝรั่ง
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 13 กินอย่างฝรั่ง
4 ม.ค. 63
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 12 ส่งตัวเข้าหอ
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 12 ส่งตัวเข้าหอ
29 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 11 เสื้อแต่งงาน
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 11 เสื้อแต่งงาน
28 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 10 รักสามเส้า
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 10 รักสามเส้า
22 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 9 อาหารเสวยยามทุกข์ 2
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 9 อาหารเสวยยามทุกข์ 2
21 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 8 อาหารเสวยยามทุกข์
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 8 อาหารเสวยยามทุกข์
15 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 7 จากแนวหลังสู่แนวหน้า
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 7 จากแนวหลังสู่แนวหน้า
14 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 6 ประชันอาหารงานบวช
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 6 ประชันอาหารงานบวช
1 ธ.ค. 62
ละคร ปลายจวัก :  ตอนที่ 5 สู่ห้องเครื่องวังหลวง
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 5 สู่ห้องเครื่องวังหลวง
30 พ.ย. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนพิเศษ เปิดสำรับปลายจวัก
ละคร ปลายจวัก : ตอนพิเศษ เปิดสำรับปลายจวัก
10 พ.ย. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 4 ขนมต้มขาว ขนมต้มแดง
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 4 ขนมต้มขาว ขนมต้มแดง
24 พ.ย. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 3 ลูกสาวสองรส
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 3 ลูกสาวสองรส
23 พ.ย. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 2 ศึกปลายจวัก
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 2 ศึกปลายจวัก
17 พ.ย. 62
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 1 ของเผ็ดจากเมืองคอน
ละคร ปลายจวัก : ตอนที่ 1 ของเผ็ดจากเมืองคอน
16 พ.ย. 62

ชมคลิปย่อย

ชมคลิปย่อย

แกงไตปลา
แกงไตปลา
23 พ.ย. 62
ปลาทูสด สังเกตอย่างไร
ปลาทูสด สังเกตอย่างไร
23 พ.ย. 62
[MV] ​เพลงปลายจวัก (เพลงประกอบละครเรื่อง ปลายจวัก)
[MV] ​เพลงปลายจวัก (เพลงประกอบละครเรื่อง ปลายจวัก)
23 พ.ย. 62
แกงคั่วหอยแครงปักษ์ใต้
แกงคั่วหอยแครงปักษ์ใต้
17 พ.ย. 62
ไข่เหี้ย อาหารบำรุงกำลัง
ไข่เหี้ย อาหารบำรุงกำลัง
17 พ.ย. 62
เคล็ดลับปิ้งไข่สุก ร้อนระอุทั่วกัน
เคล็ดลับปิ้งไข่สุก ร้อนระอุทั่วกัน
17 พ.ย. 62
ไข่จะละเม็ด ไม่ใช่ไข่ปลา
ไข่จะละเม็ด ไม่ใช่ไข่ปลา
17 พ.ย. 62
สำรับกลาง - ใต้ มัดใจคุณพี่
สำรับกลาง - ใต้ มัดใจคุณพี่
16 พ.ย. 62
เลี่ยงพิษ ล้างคัน บอน ก่อนทำอาหาร
เลี่ยงพิษ ล้างคัน บอน ก่อนทำอาหาร
16 พ.ย. 62
เคล็ด(ไม่)ลับ ฉบับครัวแม่ช้อย
เคล็ด(ไม่)ลับ ฉบับครัวแม่ช้อย
16 พ.ย. 62
คุณพี่ที่เคยรู้จัก มิใช่คนเจ้าชู้
คุณพี่ที่เคยรู้จัก มิใช่คนเจ้าชู้
16 พ.ย. 62
ที่มาของชื่อ ยำทวาย
ที่มาของชื่อ ยำทวาย
16 พ.ย. 62
แนะนำตัวละครปลายจวัก : นางหนุ่ย
แนะนำตัวละครปลายจวัก : นางหนุ่ย
8 พ.ย. 62
แนะนำตัวละครปลายจวัก : นางฉม
แนะนำตัวละครปลายจวัก : นางฉม
8 พ.ย. 62
แนะนำตัวละครปลายจวัก : แม่ทองสำลี
แนะนำตัวละครปลายจวัก : แม่ทองสำลี
8 พ.ย. 62
แนะนำตัวละครปลายจวัก : คุณหญิงเนียม
แนะนำตัวละครปลายจวัก : คุณหญิงเนียม
8 พ.ย. 62
แนะนำตัวละครปลายจวัก : หลวงพิชัยธานี
แนะนำตัวละครปลายจวัก : หลวงพิชัยธานี
8 พ.ย. 62
แนะนำตัวละครปลายจวัก : แม่ช้อย
แนะนำตัวละครปลายจวัก : แม่ช้อย
8 พ.ย. 62
แนะนำตัวละครปลายจวัก : คุณกรุ่น
แนะนำตัวละครปลายจวัก : คุณกรุ่น
8 พ.ย. 62
กลับขึ้นด้านบน